21 اردیبهشت 1391

پرتوی از فضایل حضرت زهرا سلام الله علیها در تفسیر روض‏الجنان

مولف:   /  دسته: دسته بندی نشده   /  رتبه دهید:
3

فاطمه زهراعلیهاالسلام دختر پیامبر اكرم، سیمای پرفروغ ایمان، نمونه روشن تقوا، و اسوه تمام‏عیار زن مسلمان است. در فضیلت آن بانوی بزرگوار نویسندگان مذاهب اسلامی روایتها آورده‏اند كه هر یك بیانگر گوشه‏ای از عظمت روحی آن نور مبین و گوهر ثمین است. مسلمانان نیك‏نهاد عموما و شیعیان شیفته‏جان خصوصا عشق محمد و آل محمد را پیوسته در سویدای دل نهفته داشته‏اند. در طول قرون با دل و جان به خاندان رسالت عشق ورزیده و جلوه‏های این مهرورزی را با خامه اخلاص رقم زده‏اند.

از جمله عالم نامور شیعه حسین بن علی بن محمد بن احمد الخزاعی در تفسیر روض‏الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن علاوه بر مطالب متنوع لغوی، فقهی، كلامی، ادبی در فضیلت‏خاتون دو جهان حضرت صدیقه كبری روایتها آورده است، همچنین ذكر و نقل روایت از امامان «امام علی، امام حسن، امام حسین، علی‏بن الحسین، ابوجعفر محمدبن علی، جعفربن محمد الصادق، علی‏بن موسی الرضاعلیهم‏السلام‏» (1) در تفسیر گرانقدر كشف الاسرار و عدة الابرار بیانگر علاقه و گرایش ابوالفضل رشیدالدین میبدی به آن انوار پاك است. در این جا برای نشان دادن هم‏آوایی مفسران شیعی و سنی در ذكر مناقب و فضایل حضرت فاطمه، به عنوان نمونه شواهدی از دو تفسیر فوق ارائه می‏گردد.

حضرت فاطمه سلام الله ‏علیها  و توبه حضرت آدم‏علیه‏السلام

می‏دانیم كه اندیشه جاودانگی به قدمت‏حیات بشر است. نخستین وسوسه شیطان نیز از همین روزنه و بدین‏شكل صورت می‏پذیرد كه ابتدا شیطان با سوگند خود را خیرخواه آدم و حوا می‏نمایاند (2) و سپس سبب نهی پروردگار را از نزدیك شدن به شجره خلد، فرشته شدن یا جاودانگی آن دو القا می‏كند (3) چون آن دو مبتلا به ترك مندوب شدند توبه كردند و ندای «ربنا ظلمنا» از جان برآوردند تا رحمت‏حق در كسوت «كلمات‏» (4) و تماثیل نور متجلی شد.

در این باب صاحب تفسیر عظیم روض‏الجنان چنین آورده است: «چون خدای تعالی آدم را بیافرید و حیات در او آفرید... بر ساق عرش اشباحی و تماثیلی از نور دید كه بر بالای سر هر یك نوشته بود: محمد و علی و فاطمه و الحسن و الحسین.
آدم گفت: بار خدایا پیش از من بر صورت من خلقی آفریدی؟
گفت: نه.
گفت: اینان كه‏اند؟
گفت: فرزندان تواند ولولاهم لما خلقتك و اگر نه ایشانندی تو را خود نیافریدی.
 گفت: بار خدایا گرامی بندگانند بر تو. گفت: ای آدم این نامها یاد گیر تا در وقت درماندگی مرا به این نامها بخوانی تا فریادت رسم. آدم این نامها یاد گرفت. چون این ترك مندوب كرد و خواست تا از آن توبه كند، گفت: بار خدایا به حق محمدصلی الله علیه وآله و علی‏علیه‏السلام و فاطمه‏علیهاالسلام والحسن‏علیه‏السلام والحسین‏علیه‏السلام به حق این بزرگان كه توبه من قبول كنی. خدای تعالی توبه آدم قبول كرد فهذه هی الكلمات‏». (5)

علمای اهل سنت همانند علمای شیعه به دوستی اهل‏بیت مباهات كرده و در این خصوص به روایات متعدد استناد كرده‏اند. زمخشری در تفسیر كشاف ذیل آیه‏ای كه مودت ذوی‏القربی را اجر رسالت‏شمرده، (شوری /23) حدیث مفصلی از پیامبر اكرم‏صلی الله علیه وآله نقل می‏كند كه مطلع آن چنین است: «من مات علی حب آل محمد مات شهیدا». (6) از پیامبر اكرم‏صلی الله علیه وآله نیز سؤال شد محبت چه كسانی به موجب آیه «قل لا اسئلكم علیه اجرا الا المودة فی القربی‏» (شوری /23) بر ما واجب شده؟ حضرت بیان فرمودند: «علی‏علیه‏السلام و فاطمه‏علیهاالسلام و ابناهما». (7)

حدیث كساء و حضرت فاطمه‏ سلام الله ‏علیها  

مراد از اهل‏بیت در آیه تطهیر (سوره احزاب/33) پنج تن آل عباست در این خصوص قول پیامبر كه از منابع اهل سنت نیز نقل شده است كافی است كه فرمود: «این آیه درباره من و علی و حسن و حسین و فاطمه نازل شده است‏» (8) میبدی نقل می‏كند كه: «رب‏العالمین منت می‏نهد بر مصطفی عربی كه خواست ما و حكم ما آن است كه اهل‏بیت تو پاك باشند از هر چه آلایش خلقیت است و اوساخ بشریت تا «از خانه به كدخدای ماند همه چیز». الطیبات للطیبین والطیبون للطیبات و در همان تفسیر از قول ام‏سلمه آورده است: چون آیه تطهیر نازل شد «فارسل رسول الله الی فاطمة و علی والحسن والحسین فقال هؤلاء اهل بیتی‏» (9) در تفسیر روض‏الجنان هم می‏خوانیم: «رسول -علیه‏السلام- حسن‏علیه‏السلام را بر دست راست‏خود نشاند و حسین را بر دست چپ و علی را و فاطمه را در پیش روی، آن گه گلیمی خیبری بر ایشان افكند و گفت: اللهم لكل نبی اهل و هؤلاء اهلی، در حال خدای تعالی این آیت فرستاد (.. انما یرید الله لیذهب عنكم الرجس اهل البیت ویطهركم تطهیرا» (10)

با وجود قدر و شان عظیم ام‏سلمه و تایید نیك‏نهادی او توسط پیامبر از همراهی با پنج تن منع می‏شود ولی جبرئیل با حسن قبول «انت منا» (11) با نورانیتی مضاعف به ملكوت پرواز می‏نماید و در آسمانها می‏نازد و فخر می‏كرد و می‏گفت: «من مثلی وانا فی السماء طاووس الملائكة و فی الارض‏من اهل بیت محمد» یعنی چون من كیست كه در آسمان رئیس فرشتگانم و در زمین از اهل‏بیت محمد خاتم پیغامبرانم؟» (12)

مباهله و حضرت فاطمه‏ سلام الله ‏علیها   

چون سران مسیحی شهر نجران از قبول حقیقت‏سرباز زدند و بر این پندار كه عیسی‏علیه‏السلام فرزند خداست پای فشردند به پیامبر اكرم وحی شد تا با آنان مباهله كند، ماجرای مباهله با حضور باشكوه پیامبر و چهار نور پاك به شرح زیر صورت پذیرفت:

«حضرت پیامبر و علی و حسنین از پیش می‏رفتند و فاطمه -علیهاالسلام- بر اثر ایشان می‏رفت تا به صحرا شدند. ترسایان بیامدند و اسقف ایشان از پیش ایستاد. اسقف گفت: اینان كه‏اند از محمد. گفتند: آن برنا پسر عم و داماد اوست‏بر دخترش و آن زن دختر اوست و آن كودكان دخترزادگان اویند. اسقف به ترسایان نگرید و گفت: بنگرید كه محمد چگونه واثق است كه به مباهله فرزندان و خاصگان خود را آورده است. از مباهله او حذر كنید كه اگر نه مكان قیصر بودی من اسلام آوردمی، رویها دیدم كه اگر از خدا بخواستندی تا كوهها را از جای بركند اجابت كردی‏». (13)

رشیدالدین فضل‏الله میبدی در ذیل آیه مباركه: «فقل تعالوا ندع ابنائنا وابناءكم ونسائنا ونسائكم وانفسنا وانفسكم‏» (آل‏عمران /61) ماجرای مباهله را چنین یاد می‏كند:

«آن روز كه حضرت رسول اكرم‏صلی الله علیه وآله برای مباهله به صحرا رفتند دست‏حسن و حسین‏علیهماالسلام را گرفته و فاطمه‏علیهاالسلام و علی‏علیه‏السلام از پس ایشان به راه افتادند «رسول ایشان را با پناه خود گرفت و گلیم بر ایشان پوشانید و گفت: اللهم ان هؤلاء اهلی، جبرئیل آمد و گفت: یا محمد و انا من اهلكم چه باشد یا محمد اگر مرا بپذیری و در شمار اهل بیت‏خویش آری؟ رسول‏صلی الله علیه وآله گفت: یا جبرئیل و انت منا.» (14)

پیوند ملكوتی

ازدواج سیده عالم یعنی پیوند نور با نور و انتقال زهره زهراعلیهاالسلام از بیت نبوت به منزل امامت در واقع سرآغاز ظهور انوار پاك یازده گوهر تابناك برج امامت‏بود كه باشكوهی الهی در زمین و شوری ملكوتی در آسمان برگزار گردید. در فضیلت‏حضرت علی‏علیه‏السلام بر دیگر خواستگاران فاطمه‏علیهاالسلام پیامبر اكرم فرمود: «لولا علی لم یكن لفاطمة كفو». (15)

پیام ملكوتی همسری حضرت علی و فاطمه را فرشته‏ای شگرف به نام محمود به رسول اكرم رسانید. پیامبر پرسید: «یا محمود چه كار را آمده‏ای؟ گفت: جئتك لتزویج النور من النور. آمده‏ام تا نور را به نور دهی. گفتم: آن نور كدام است كه او را به نور دهم. گفت: تزویج فاطمة من علی فاطمه‏علیهاالسلام را به علی‏علیه‏السلام دهی كه خدای تعالی این عقد را در آسمان ببست.» (16)

آن گاه فرمان آمد، ای مقربان درگاه ای خاصگیان پادشاه سوره «هل اتی علی الانسان‏» برخوانید. ایشان همه به آوازی دلربای و الحان طرب‏فزای سوره «هل اتی‏» خواندن گرفتند و درخت طوبی بر خود بلرزید و در بهشت گوهر و مروارید و حله‏ها باریدن گرفت.» (17)

روز بعد از ازدواج وقتی زنان قریش برای تهنیت آمدند حضرت فاطمه جامه‏ای فاخر بر تن داشت كه آنان متحیر بماندند گفتند: «یا فاطمه این حله از كجا آوردی كه همانا در دنیا نباشد و ما ندیدیم و نشنیده؟ گفت: هذا من عندالله از نزد خداست.» (18)

رشیدالدین فضل‏الله میبدی در پیوند همسری حضرت علی‏علیه‏السلام با حضرت فاطمه‏علیهاالسلام سخنان زیر را نیز می‏افزاید: فرشته‏ای فصیح به نام راحیل بر منبری سپید برآمد و خدای را ثنا گفت آن گاه خداوند ذوالجلال بی‏واسطه ندا كرد كه: ای جبرئیل و ای میكائیل شما دو گواه باشید كه من فاطمه زهراعلیهاالسلام را به زنی به علی مرتضی دادم.» (19) چون فرشته این بشارت را به حبیب خدا داد آن حضرت مهاجر و انصار را خواندند و روی به علی‏علیه‏السلام كردند و فرمودند: «یا علی چنین حكمی در آسمان رفت اكنون من فاطمه‏علیهاالسلام دخترم را به چهارصد (20) درم كاوین به زنی به تو دادم.» (21)

حضرت فاطمه زهرا سلام الله ‏علیها سیدة النساء العالمین

حضرت زهرای مرضیه در خانه نبوت و مركز وحی تربیت‏شد پدری چون پیامبر اكرم‏صلی الله علیه وآله، همسری چون علی مرتضی، و فرزندانی چون حسنین داشت. روزی زنان قریش با همسران رسول‏صلی الله علیه وآله از حسب و نسب خویش و مفاخرت قوم خود سخن می‏گفتند. چون فاطمه‏علیهاالسلام وارد جمع شد همه ساكت‏شدند یكی از ایشان گفت: «چرا حدیث رها كردی؟ گفتند: برای آن كه در پیش او حدیث‏حسب و نسب كردن محال باشد، دیگری گفت: ما بالكم یا بنی‏هاشم... چیست ای بنی‏هاشم كه همه سیادت جمع كردی خود را و گوی سیادت از همه عالم بربودی، اما پدرت سید ولد آدم است. و اما تو سیده زنان جهانی. اما شوهرت سید عرب است و اما فرزندانت‏سیدان جوانان بهشتند و اما مت‏حمزه سید شهیدان است.» (22) بدین‏جهت پاره‏ای از مفسران آیه «نسبا و صهرا» را در شان حضرت علی‏علیه‏السلام دانسته‏اند كه امیرالمؤمنین جامع سبب و نسب بود «و هیچ كس را از صحابه این هر دو بیك جای نبود.» (23)

حضرت محمدصلی الله علیه وآله و فاطمه‏ سلام الله ‏علیها   

از سخنان و شیوه رفتار پیامبر اكرم‏صلی الله علیه وآله با فاطمه زهرای مرضیه‏علیهاالسلام پی می‏بریم كه علاوه بر محبت فطری پدر و فرزندی، ملكات انسانی و فضایل معنوی، دینداری و پارسایی ام‏الائمه حضرت فاطمه‏علیهاالسلام موجب اصلی جلالت و عظمت قدر آن بزرگوار نزد پدر بوده است. محدثان و مفسران قرآن در باب عظمت كفو ولایت و مصداق روشن: «انا اعطیناك الكوثر». روایات متعددی نقل كرده‏اند كه در این جا به ذكر چند نمونه از تفسیر روض‏الجنان (ابوالفتوح رازی) و تفسیر كشف‏الاسرار میبدی اكتفا می‏شود.

1 - حضرت فاطمه مادر امامان

در خبر است كه رسول شبی به نزدیك خدیجه‏علیهاالسلام بود و او سخن می‏گفت: رسول گفت: یا خدیجه من تكلمین؟ با كی سخن می‏گویی؟ گفت: ای رسول‏الله با این جنین كه در شكم دارم. رسول گفت: بشارت باد تو را كه جبرئیل مرا بشارت داد كه مادینه است و مادر امامان است.»

2 - خانه فاطمه‏علیهاالسلام

اتاقی گلین و كوچك با معنویتی بی‏كرانه است كه تجلیگاه نور الهی و مصداق بارز آیت قرآنی «فی بیوت اذن الله‏» است. «یك روز رسول -علیه‏السلام- این آیت می‏خواند مردی برخاست و گفت: این خانه‏ها كدام است؟ گفت: بیوت الانبیاء، خانه‏های پیغامبران است. ابوبكر برخاست و گفت: یا رسول‏الله خانه فاطمه و علی از این جمله هست؟ گفت: هو من افاضلها، خانه ایشان فاضلترین خانه‏های ایشان است.» (25)

3 - محبت‏حضرت محمدصلی الله علیه وآله و اطاعت فاطمه‏علیهاالسلام

علاقه و احترامی كه رسول‏الله نسبت‏به فاطمه‏علیهاالسلام اظهار می‏داشتند در تاریخ رابطه پدر و فرزندی بی‏نظیر است. از جمله عادت‏های پیامبر اكرم چنان بود كه در ابتدا و بازگشت از سفر به دیدار فاطمه‏علیهاالسلام می‏رفتند، روزی پیامبر اكرم به دیدار فاطمه‏علیهاالسلام رفتند و آن روز بر در سرای گلیمی خیبری آویخته بود، چون آن را دیدند، بازگشتند، فاطمه‏علیهاالسلام برخاست و به حجره رسول آمد و از سبب پرسید؟ حضرت فرمودند: «یا فاطمه من بر عادت آن‏جا آمدم و لكن در سرای تو بر رسم جباران دیدم پرده فروگذاشته بازگشتم [فاطمه‏علیهاالسلام] برفت پرده از در سرای دور كرد.» (26)

4 - فاطمه‏علیهاالسلام و سجود پیامبرصلی الله علیه وآله

در ابتدای دعوت پیامبر اكرم به اسلام كفار دندان مبارك حضرت را شكستند و خاك و پلیدی بر او می‏ریختند و حضرتش را ساحر و كاهن و مجنون می‏خواندند. در تفسیر آیه مباركه «ان الذین یؤذون الله ورسوله‏». (سوره احزاب /57) از قول عبدالله مسعود نقل شده است كه گفت: «دیدم رسول خدا را در مسجدالحرام سر به سجود نهاده كه كافری شكنبه شتر میان دو كتف وی فروگذاشت رسول سر از زمین برنداشت تا آن گه كه فاطمه زهراعلیهاالسلام بیامد و آن از كتف وی بینداخت.» (27)

5 - فاطمه زهراعلیهاالسلام و اندوه پیامبر اكرم (ص)

آن روز كه جبرئیل آیه «ان جهنم لموعدهم اجمعین‏» (سوره حجر /43) را آورد حضرت اندوهناك شدند و بسیار گریستند و هیچ كس از صحابه زهره نداشت كه از سر آن تاثر شدید جویا شود. عبدالرحمن عوف می‏دانست كه رسول خدا به دیدار فاطمه آسایش می‏یابد از حضرت فاطمه درخواست نمود تا از پیامبر اكرم سبب این اندوه بزرگ را بپرسد. پیامبر در جواب به فاطمه‏علیهاالسلام فرمودند: چه پرسی از آنچه وهم و فهم هیچ كس بدان نرسد؟ چون حضرت اشاره‏ای به ابواب جهنم و چگونگی دركات دوزخ كردند «فاطمه‏علیهاالسلام بیفتاد و بیهوش شد چون به هوش باز آمد گفت: «الویل الویل لمن دخل النار». (28)

6 - دوستی فاطمه‏علیهاالسلام

چون قریش پیمان حدیبیه را شكستند ابوسفیان را برای عذرخواهی نزد پیامبر فرستادند. او خواست از علاقه پیامبر به حضرت فاطمه به نفع خود سود جوید این بود كه به در خانه فاطمه‏علیهاالسلام رفت و ماجرا را گفت، آن حضرت به او گفتند: «این كار بزرگتر از آن است كه حدیث زنان در آن گنجد.» (29)

7 - فاطمه‏علیهاالسلام و نوازش یتیم

مفسران قرآن كریم آیه «ویسئلونك عن الیتامی‏» (سوره بقره /55) را تاكیدی به «اصلاح كار و مال‏» (30) و نیكی به یتیمان دانسته‏اند. «روزی مهتر عالم یتیمی را دیدند كه كودكان او را سرزنش می‏كنند و او می‏گرید و در خاك می‏غلتد، چون حضرت سبب درماندگی او را پرسیدند. گفت: پدرم روز احد كشته شد، خواهرم فرمان یافت و مادرم شوهر كرد و مرا براند حضرت رسول گفتند: ای غلام اندوه مدار من كه محمدم پدر توام و فاطمه خواهر تو و عایشه مادر تو... آن گاه مصطفی دست وی گرفت و به خانه فاطمه برد و گفت: یا فاطمه‏علیهاالسلام این فرزند ماست و برادر تو، فاطمه‏علیهاالسلام برخاست و او را بنواخت‏خرما پیش وی بنهاد...» (31)

8 - حجاب حضرت زهراعلیهاالسلام

پوشیدگی زن از دید نامحرم یك فرمان قرآنی است. در گذشته برای بیان این مفهوم خصوصا در فقه واژه «ستر» (32) را به كار می‏بردند. سعدی شاعر خوش‏سخن هم در معرفی زن پارسا چنین گفته است:

«چو مستور باشد زن و خوبروی به دیدار او در بهشت است‏شوی‏» (33)

و در تفسیر هم‏چنین می‏خوانیم:

«در خبر است كه روزی رسول در حجره فاطمه -علیهاالسلام- بود. مردی نابینای مادرزاد در بزد. رسول گفت: درآی، او درآمد فاطمه‏علیهاالسلام برخاست و در خانه رفت و تا او بنرفت از خانه بیرون نیامد. رسول بر سبیل امتحان گفت: یا فاطمه چرا از او پنهان شدی و او چیزی نبیند؟ گفت: یا رسول‏الله اگر مرا نبیند، من او را بینم. الیس الله تعالی قال: «وقل للمؤمنات یغضضن من ابصارهن ویحفظن فروجهن‏». رسول -علیه‏السلام- گفت: الحمدلله ارانی فی اهل بیتی ما سرنی; سپاس آن خدای را كه با من نمود در اهل‏البیت من آنچه مرا خرم بكرد.» (34)

حضرت علی‏علیه‏السلام و فاطمه‏ سلام الله ‏علیها   

بزرگان علم و عالمان دین در شناخت‏شانی از شؤون حضرت علی‏علیه‏السلام و فاطمه زهراعلیهاالسلام درمانده‏اند. ما از طریق روایاتی چون: «احب النساء الی رسول الله فاطمة و من الرجال علی‏علیه‏السلام) و (... فمن عرف فاطمة حق معرفتها فقد ادرك لیلة القدر و انما سمیت فاطمة لان الخلق فطموا عن معرفتها» (35) گوشه‏ای از عظمت این دو عزیز را باز می‏نماییم و از میان انبوه روایات تنها به ذكر چند روایت از تفسیر روض‏الجنان و كشف‏الاسرار اكتفا می‏نماییم.

1 - یاری و پرستاری فاطمه‏علیهاالسلام

در جنگ احد كه رسول اكرم و حضرت علی‏علیه‏السلام جراحاتی برداشتند حضرت فاطمه‏علیهاالسلام چهره مبارك پدر و روی نازنین همسر را شست. در همین غزوه شجاعت و فداكاری علی‏علیه‏السلام تا آنجا جلوه نمود كه جبرئیل از آسمان آواز داد: «لاسیف الا ذوالفقار ولافتی الا علی‏» پس از جنگ آن تیغ را به فاطمه‏علیهاالسلام داد و گفت: «بستان این شمشیر را كه امروز با من وفا كرد.» (36)

2 - دعای حضرت محمدصلی الله علیه وآله

پیامبر اكرم در پاسخ به طعنه زنان قریش كه به حضرت زهراعلیهاالسلام گفته بودند: پدرت تو را به مردی درویش داده است چنین فرمودند: «بدان كه این زنان كه این گفتند نه بر طریق شفقت گفتند. من تو را به مردی دادم كه «اقدمهم سلما و اكثرهم علما واعظمهم حلما» به اسلام از همه پیشتر است و به علم از همه بیشتر و به حلم از همه عظیمتر. آن‏گه دعا كرد ایشان را و گفت: بار خدایا جمع ایشان مجتمع دار و دلهاشان به هم آر و فرزندان ایشان را وارثان بهشت نعیم كن.» (37)

3 - شمه‏ای از فضایل حضرت علی‏علیه‏السلام و فاطمه‏علیهاالسلام

در وجود مبارك حضرت فاطمه فضایل بیشماری جمع است و زندگانی آن بانوی دوسرای در همه ابعاد نمونه است، از جمله پایداری آن اسوه كامل در تنگدستی و هجوم فقر مادی است; آورده‏اند:

«یك روز امیرالمؤمنین -علیه‏السلام- در حجره فاطمه شد او را یافت كه حسن و حسین را می‏خوابانید و ایشان نمی‏خفتند از گرسنگی، فاطمه گفت: یابن عم رسول‏الله! بنگر تا چیزكی به دست آری برای این كودكان كه از گرسنگی بنمی‏خسبند و سه روز است تا طعام نخورده‏اند؟

امیرالمؤمنین از خانه به در آمد و بنزدیك عبدالرحمن عوف شد و او را گفت: دیناری زر به قرض مرا ده. عبدالرحمن دست در كیسه كرد و دیناری از آن برداشت و به امیرالمؤمنین داد او بستد. امیرالمؤمنین به بازار آمد تا چیزی بخرد مقداد را بر سر راه دید از حالش جویا شد، دیناری كه به قرض گرفته بود به او داد و گفت: تو اولیتری كه تو چهار روز است كه چیز نیافته‏ای و ما سه روز. مقداد آن بستد و برفت، امیرالمؤمنین به مسجد رسول آمد. در شان او و این قصه، آیت آمده بود كه: «ویؤثرون علی انفسهم ولو كان بهم خصاصة و...» (حشر /9) (38)

4 - پیوستن دو دریا

بعضی از اهل اشارت در تفسیر: مرج البحرین یلتقیان (سورة الرحمن /19) نوشته‏اند مقصود از بحرین، فاطمه‏علیهاالسلام و علی‏علیه‏السلام است. و بینهما برزخ (محمدصلی الله علیه وآله) «یخرج منهما اللؤلؤ والمرجان،» الحسن والحسین‏علیهماالسلام است.

و نیز گفته‏اند: از تخصیصات و تشریفات آدمی یكی آن است كه در نهاد وی دو بحر آفریده‏اند یكی بحر سر، دیگر بحر دل، این اشاره است‏به آیه مرج‏البحرین و بحرین این جا خوف و رجاست عامه مسلمانان را و بحر قبض و بسط خواص مؤمنان را و بحر هیبت و انس انبیاء و صدیقان را.» (39)

5 - حضرت فاطمه‏علیهاالسلام خاتون قیامت

میبدی در تفسیر آیه شریفه: «انما ولیكم الله و رسوله‏» (سوره مائده /55) با استناد به حدیث: «من كنت مولاه فعلی مولاه‏» ولایت دین را اجل ولایات می‏داند و در فضیلت علی‏علیه‏السلام چنین می‏نویسد: «علی مرتضی ابن عم مصطفی شوهر خاتون قیامت فاطمه زهراعلیهاالسلام كه خلافت را حارس بود و اولیاء را صدر و بدر بود...» (40)

در تفسیر كشف‏الاسرار علاوه بر آنچه گذشت نام و یاد حضرت فاطمه‏علیهاالسلام مكرر (41) آمده است، برای كوتاهی سخن به ذكر پاره‏ای بسنده شده است.

تاكید احادیث و همآوازی علمای اهل سنت‏با شیعیان در دوستی اهل‏بیت موجب پیدایش اشعاری در مدح حبیبه خدا حضرت فاطمه زهراعلیهاالسلام شده است كه گزیده ای از آن اشعار را می‏توان در كتاب مناقب فاطمی (42) مشاهده نمود، البته انعكاس انوار ولایت از مشكوة وجود حضرت زهراعلیهاالسلام در لابه‏لای دیوان شاعران نیك‏نهاد ما به چشم می‏خورد. از آن شمار است‏شعر عطار نیشابوری كه در آن ماجرای بیان احوال فاطمه‏علیهاالسلام به رسول اكرم و تعلیم تسبیح نماز به صدیقه كبری آمده است پاره‏ای از آن ابیات چنین است:

«فاطمه خاتون جنت ناگهی پیش سید رفت در خلوتگهی گفت كرد از آس دستم آبله یك كنیزك از تو می‏خواهم صله تا مرا از آس رنجی كم رسد تا كی‏ام از آس چندین غم رسد؟ آس گردونم چو یك ارزن بود آس كردن خود چه كار من بود وی عجب در پیش صدر روزگار بود آن ساعت غنیمت‏بی‏شمار دست‏بگشاد و ببخشید آن همه هیچ نگذاشت از برای فاطمه یك دعاش آموخت زیبا و عزیز گفت این بهتر تو را زآن جمله چیز انس حضرت جانفزایت‏بس بود تا كه تو هستی خدایت‏بس بود» (43)

در تعلیم تسبیح حضرت فاطمه زهراعلیهاالسلام نوشته‏اند: پس از مراسم باشكوه شب ازدواج آن حضرت كه همسران پیامبر و زنان مهاجر و انصار همه به خانه‏های خود برگشتند فقط اسماء نزد آن حضرت ماند، چون حضرت فاطمه از خدمت چندین روزه اسماء شرمگین بود تقاضای خادمه‏ای كرد، پیامبر فرمود: خادمه‏ای خواهی یا چیزی كه از خادمه بهتر باشد؟ گفت: و آن چیست‏یا رسول‏الله؟ گفت: آن كه به عقب هر نماز سی‏وچهار بار تكبیر كنی و سی‏وسه بار تسبیح و سی‏وسه بار تحمید این بر زبان صد است و در ترازو هزار یا فاطمه هیچ كس نباشد كه هر بامداد و شبنگاه این تسبیح بكند و الا خدای تعالی او را مهمات دنیایی و آخرتی كفایت كند.» (44)

آنچه برای ما پس از سپری شدن قرنها شایان توجه می‏باشد این است كه رسول اكرم‏صلی الله علیه وآله بجای بخشش خادمه تسبیحی تعلیم فرزندش نمود كه فیض آن جاودانه است چنان كه هم اكنون، امت اسلام تسبیح حضرت زهراعلیهاالسلام را بعد از هر نماز می‏خوانند و نام آن دخت پارسا و انسیه حورا تا آفتاب می‏درخشد و مسلمانی نماز گزارد برجاست و از بركات آن تسبیح و تحمید روح مقدسش بهره‏مند می‏گردد. زندگانی كوتاه حضرت فاطمه زهراعلیهاالسلام نمودار نورانی صفات حسنه است انعكاس احادیث نبوی و سخنان ائمه هدی در تفسیر روض‏الجنان و كشف‏الاسرار نمایانگر گوشه‏ای از فضایل زهرای مرضیه است و این سخن درست است كه بزرگان علم و ادب و عرفان و كلام... از بیان شانی از شؤون این گوهر تابناك و اسوه راستین اسلام ناتوانند و در این مقام ابیات زیر بیان حال همگان است كه گفت:

«وصف تو بگذشت از قدر عقول عقل در شرح شما شد بوالفضول گرچه عاجز آمد این عقل از بیان عاجزانه جنبشی باید در آن‏» (45)

والسلام

 

پی‏نوشت‏ها و مآخذ

1- ركنی، محمد مهدی، جلوه‏های تشیع در تفسیر كشف‏الاسرار; یادنامه علامه امینی به اهتمام سید جعفر شهیدی، محمدرضا حكیمی، تهران، مؤسسه انجام كتاب، 1361، ص 165-230.

2- سوره اعراف/21.

3- سوره اعراف /20.

4- سوره بقره /37.

5- الخزاعی النیشابوری، حسین بن علی بن محمد بن احمد، روض‏الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن به تصحیح محمد جعفر یاحقی، محمد مهدی ناصح، بیست جلد، بنیاد پژوهشهای اسلامی، مشهد، 1371، ج‏1، ص‏228.

6- جارالله محمود بن عمر الزمخشری، الكشاف، بیروت، دارالكتاب العربی، ربیع‏الاول،1366، ج‏6، ص‏220.

7- ابوالفضل رشیدالدین میبدی، كشف‏الاسرار و عدة‏الابرار، به اهتمام علی‏اصغر حكمت، ده جلد، دانشگاه تهران، 1331-1339، ج‏9، ص‏23.

8- سید عبدالحسین شرف‏الدین، الكلمة الغرا فی تفضیل الزهرا، ترجمه محمد بیدارفر، انتشارات الزهرا، تهران، 1362، ص‏50.

9- ابوالفضل رشیدالدین میبدی، همان كتاب، ج‏8، ص‏45.

10- الخزاعی النیشابوری، همان كتاب، ج‏15، ص‏419.

11- محمد باقر مجلسی، بحارالانوار، یكصدوده جلد، داراحیاء التراث العربی،1403، ج‏17، ص‏262.

12- ابوالفضل رشیدالدین میبدی، همان كتاب، ج‏2، ص‏151.

13- الخزاعی النیشابوری، همان كتاب، ج‏4، ص‏363.

14- ابوالفضل رشیدالدین میبدی، همان كتاب، ج‏2، ص‏147 و 151.

15- محمدباقر مجلسی، همان كتاب، ج‏43، ص‏145.

16- الخزاعی النیشابوری، همان كتاب، ج‏14، ص‏243.

17- ابوالفضل رشیدالدین میبدی، همان كتاب، ج‏7، ص‏50.

18- الخزاعی النیشابوری، همان كتاب، ج‏14، ص‏275.

19- ابوالفضل رشیدالدین میبدی، همان كتاب، ج‏7، ص‏50.

20- محمد باقر مجلسی، بحارالانوار، چاپ دوم، المكتبة الاسلامیه، 1362، ج‏43، ص‏105. در این حدیث مهر حضرت فاطمه‏علیهاالسلام پانصد درهم آمده است: «.. مهر جدته فاطمه و هو خمس مائه درهم جیاد».

21- رشیدالدین فضل‏الله، همان كتاب، ج‏7، ص‏51.

22- الخزاعی النیشابوری، همان كتاب، ج‏5، ص‏400.

23- همان، ج‏14، ص‏243.

24- همان، ج‏17، ص‏122.

25- همان، ج‏14، ص‏152.

26- همان، ج‏17، ص‏265.

27- ابوالفضل رشیدالدین، همان كتاب، ج‏8، ص‏87.

28- همان، ج‏5، ص‏330.

29- همان، ج‏10، ص‏647.

30- ابوالمحاسن الحسین بن الحسن الجرجانی، تفسیر گازر جلاء الاذهان و جلاء الاحزان، به تصحیح میرجلال‏الدین حسینی ارموی، تهران، ناشر: مهرآیین، 1378، ج‏1، ص‏277.

31- ابوالفضل رشیدالدین، همان كتاب، ج‏1، ص‏595.

32- شهید مرتضی مطهری، مساله حجاب، نشریه انجمن اسلامی پزشكان، تهران، 1348، ص‏73.

33- مصلح‏الدین سعدی شیرازی، كلیات سعدی، به اهتمام محمدعلی فروغی، انتشارات امیركبیر، تهران، چاپ اول، 1320، ص‏355.

34- الخزاعی النیشابوری، همان كتاب، ج‏14، ص‏124.

35- محمد باقر مجلسی، همان كتاب، ج‏43، ص‏38 و 65.

36- الخزاعی النیشابوری، همان كتاب، ج‏5، ص‏43.

37- همان، ج‏14، ص‏273.

38- همان، ج‏4، ص‏45 و46.

39- ابوالفضل رشیدالدین، همان كتاب، ج‏9، ص‏412، 421.

40- همان، ج‏3، ص‏150.

41- محمد جواد شریعت، فهرست كشف‏الاسرار، ناشر: امیركبیر، تهران،1363، ص‏955.

42- احمد احمدی بیرجندی، مناقب فاطمی در شعر فارسی، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی،1369.

43- فریدالدین عطار نیشابوری، مصیبت‏نامه، به اهتمام نورانی وصال، ناشر كتابفروشی زوار، تهران، 1364، ص‏41.

44- الخزاعی النیشابوری، همان كتاب، ج‏14، ص‏274.

45- جلال‏الدین محمد مولوی، مثنوی به تصحیح رینولد نیكلسون، به اهتمام نصرالله پورجوادی، انتشارات امیركبیر، تهران،1363، ج‏3، ص‏3.

 

فصلنامه مشكوة شماره 60
سید محمود خسروانی شریعتی

تعداد مشاهده (532)       نظرات (1)

نظرات کاربران درباره مقاله "پرتوی از فضایل حضرت زهرا سلام الله علیها در تفسیر روض‏الجنان"


نظرتان را بیان کنید

نام:
پست الکترونیکی:
نظر:
کد بالا را در محل مربوطه وارد نمایید